Το κόλπο δεν είναι να μάχεσαι με τους όρους του προηγούμενου «πολέμου», αλλά με τους όρους που έχουν διαμορφωθεί. Ένα

Όταν οι γαλλικές δυνάμεις του Ναπολέοντα Γ΄ ετοιμάζονταν να αντιμετωπίσουν τον πρωσικό στρατό το 1870, δεν ανέμεναν αυτό που ακολούθησε. Στις μάχες του Μετζ και του Σεντάν, οι ήττες τους ήταν καθολικές, σε σημείο μάλιστα που ο ίδιος ο Ναπολέοντας Γ΄ πιάστηκε αιχμάλωτος. Τέσσερα χρόνια νωρίτερα, οι Πρώσοι είχαν επιβληθεί με την ίδια άνεση στους Αυστριακούς στο Κόνιγκρατζ (ή Σάντοβα), σε μια μάχη που πολλοί θεωρούν σημείο καμπής για την «τέχνη του πολέμου».

Ο λόγος για την άνετη επικράτηση των Πρώσων, που με τη διπλωματική μαεστρία και τον κυνισμό του Βίσμαρκ «πρωσοποίησαν» τη Γερμανία και ανακήρυξαν, μέσα σε μερικά χρόνια, το Β΄ Ράιχ, ήταν ο Χέλμουτ φον Μόλτκε.

Ο Μόλτκε είχε μελετήσει με μεγάλη προσοχή τους Ναπολεόντειους Πολέμους και τον τρόπο με τον οποίο κινούνται τα στρατεύματα στο πεδίο της μάχης. Άντλησε μαθήματα από τον στρατηγό που είχε πολεμήσει εναντίον της χώρας του και τα προσάρμοσε στις συνθήκες που διαμορφώνονταν με βάση τα νέα δεδομένα, όπως τις τεχνολογικές αλλαγές που επέφεραν τα πιο αξιόπιστα, πιο ακριβή και ταχυβόλα τυφέκια με κλείστρο. Ο Μόλτκε συνειδητοποίησε πως η νέα δύναμη πυρός αυτών των όπλων, αλλά και των ελαφρών και ευκίνητων πυροβόλων που εισήγαγε ο Μέγας Ναπολέοντας, άλλαζαν τα δεδομένα.
Η βασικότερη διαφορά ήταν πως οι αμυνόμενοι στρατοί είχαν πλέον αποκτήσει μεγάλη δύναμη πυρός, αλλά και την ικανότητα αλληλοκάλυψης μεταξύ των δυνάμεών τους. Έτσι, η λογική που είχε εισαγάγει ο Ναπολέοντας, με βάση την οποία η ισχύς του επιτιθέμενου συγκεντρωνόταν σε μία από τις «αρθρώσεις» των αμυνομένων για να σπάσει τις γραμμές τους, έπρεπε να προσαρμοστεί στα νέα δεδομένα.

Την ίδια στιγμή, ο Μόλτκε είχε εισαγάγει επαναστατικές αλλαγές στον τρόπο διαχείρισης των γραμμών ανεφοδιασμού, με τις οποίες αξιοποιούνταν οι δυνατότητες της νέας τεχνολογίας του σιδηρόδρομου: Αυτόνομες ταξιαρχίες έπρεπε να κινούνται ξεχωριστά και να συγκλίνουν προς τις θέσεις των αμυνομένων με κινήσεις που δεν αποσκοπούσαν στο σπάσιμο αρθρώσεων του εχθρού, αλλά στην απομόνωση επί μέρους μονάδων, την περικύκλωσή τους και τον αποδεκατισμό της κάθε εχθρικής μονάδας ξεχωριστά. Οι σημερινές τακτικές των «κατά συρροή» επιθέσεων (swarm attacks) είναι «εγγονές» της θεωρίας του Μόλτκε, ο οποίος πρώτος σημείωσε πως τα σχέδια των στρατηγών «δεν επιβιώνουν της πρώτης επαφής με τον εχθρό» και γι’ αυτό θα πρέπει οι στρατιωτικοί ηγέτες να έχουν μπροστά τους ανά πάσα στιγμή εναλλακτικές επιλογές ελιγμών.

Ο φον Μόλτκε στο Κόνιγκρατζ και το Σεντάν πολεμούσε τον επόμενο πόλεμο, ενώ οι Αυστριακοί και οι Γάλλοι πολεμούσαν τον προηγούμενο. Τότε, το μοντέρνο κράτος έβγαινε από τη νηπιακή του φάση και έμπαινε στην εφηβεία του. Το εθνικό συμφέρον (raison d’état) υπηρετούσαν καλύτερα οι μεγάλοι ηγέτες και οι στρατηγοί. Σήμερα, ενώ το μοντέρνο κράτος μπαίνει στο λυκόφως του, και ιδίως στα πλαίσια της μεταμοντέρνας Ε.Ε., το εθνικό συμφέρον υπηρετείται από μια διαφορετική κάστα αξιωματούχων: Ανιαροί τεχνοκράτες –λογιστές, δικηγόροι, αναλυτές, οικονομολόγοι– κρατούν στα χέρια τους την ισχύ και το μέλλον των κρατών.

Σε μια πολύ ενδιαφέρουσα παρέμβαση που έκανε την περασμένη εβδομάδα, ο Μάνθος Μαυρομμάτης επισήμανε πως οι χώρες με την καλύτερη πιστοληπτική ικανότητα δείχνουν να έχουν τη δύναμη να προκρίνουν τις αποφάσεις που θα ληφθούν, πρώτα από το Eurogroup, μετά από το ECOFIN και τέλος από τις ίδιες τις Συνόδους. Σημειώνει πως οι έξι χώρες που «προαποφασίζουν» δεν είναι οι ισχυρότερες, ούτε πληθυσμιακά, ούτε στρατιωτικά, ούτε και οικονομικά. Είναι, όμως, ικανές να εμπνεύσουν εμπιστοσύνη στις αγορές. Είτε μας αρέσει είτε όχι, αυτή είναι μια από τις ισχυρότερες δυνάμεις στην αταξία της διεθνούς σκηνής, ακόμα και στη θεσμοθετημένη δομή της Ε.Ε.

Η μεταμοντέρνα ανάδειξη του ρόλου των δημοσίων οικονομικών ως πυρήνα της εθνικής ισχύος πρέπει να μας προβληματίσει, ιδίως υπό το φως της νέας υποβάθμισης. Πέρα από τα προβλήματα των τραπεζών –που είναι απτά– υπάρχει και το πρόβλημα της μόνιμης ανισορροπίας στον κρατικό κορβανά. Η εστίαση των σχολίων της S&P σε μια άλλη ανισορροπία και στην έκθεση στην Ελλάδα δεν πρέπει να εισπραχθεί ως άλλοθι για την αδράνεια της κυβέρνησης και την αδιαφορία της απέναντι στην ανάγκη για μεταρρυθμίσεις. Αυτή η στήλη έχει πολλάκις σημειώσει πως ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέλαβε προσωπικά, πριν από 14 μήνες, να συζητήσει με την ΠΑΣΥΔΥ, μια υπόσχεση που ανανεώθηκε και επεκτάθηκε πριν από δύο μήνες. Ωστόσο, τίποτα δεν έγινε όσον αφορά την αναδόμηση του Δημοσίου για να καταστεί βιώσιμο.

Οι νέοι κανόνες του «πολέμου» έχουν αλλάξει το πεδίο της μάχης. Αν εμείς δεν ανταποκριθούμε, εύκολα θα καταλήξουμε να πολεμούμε τον προηγούμενο πόλεμο, αυτόν του προστατευτισμού, του παρεμβατισμού, των πελατειακών σχέσεων και του βολέματος (με «κεκτημένα»), αντί να μπούμε στη μάχη με τους νέους όρους και με ελπίδες να βγούμε νικητές.

Επίσης, το ΓεΣΥ και η εκπόνηση Μεσοπρόθεσμου Δημοσιονομικού Πλαισίου (ΜΔΠ) είναι απαραίτητα μέρη ενός σύγχρονου «οπλοστασίου».