Όλοι έχουν από μία τουλάχιστον άποψη για τον Francis Bacon. Πάντως, λίγοι θα τον αποκαλούσαν γουρούνι. Όταν όμως η συζήτηση αφορά, όχι τον φιλόσοφο του 16ου αιώνα, αλλά τον σύγχρονο καλλιτέχνη, τότε η συζήτηση αλλάζει. Ο Γερμανός Michael Schindhelm, έχοντας αναλάβει γενικός διευθυντής στις τρεις (αξιοσέβαστες) όπερες του Βερολίνου, στη συνέχεια παραιτήθηκε για να πάει στο Ντουμπάι. Εκεί, με εντολές της κυβέρνησης, ανέλαβε να αναπτύξει «τον σπουδαιότερο πολιτιστικό προορισμό στον κόσμο».

Μια από τις πρώτες του εμπειρίες ήταν η απαγόρευση, από τα τελωνεία του εμιράτου, της εισαγωγής μιας μελέτης για τον ζωγράφο Francis Bacon. Το τελωνείο εξήγησε πως υπάρχουν υπόνοιες ότι η μελέτη παραβαίνει τους διατροφικούς νόμους το Ισλάμ.

Στη συνέχεια, τα προβλήματα του κ. Schindhelm άρχισαν να πληθαίνουν. Το υπερπολυτελές γραφείο στο οποίο εργαζόταν, βρισκόταν στον 28ο όροφο ενός ουρανοξύστη. Είχε μόνο δύο τηλεφωνικές γραμμές, εκ των οποίων η μία δεν μπορούσε να καλέσει στο εξωτερικό. Το φαξ βρισκόταν στον 36ο όροφο και η φωτοτυπική στον τέταρτο. Όλα για σκοπούς γραφειοκρατικού ελέγχου. Οι υπάλληλοί του – οι οποίοι επιλέγηκαν από την κυβέρνηση – κάποτε δεν εμφανίζονταν στο γραφείο, αφού είχαν άλλες δουλειές, όπως το να δοκιμάζουν το προσωπικό τους Gulfstream ή το να αναπτύσσουν την προσωπική τους συλλογή αυτοκινήτων.

Σύντομα, ο κ. Schindhelm συνειδητοποίησε πως, πέρα από τη λογοκρισία (για παράδειγμα απαγορεύτηκε η σκηνή του χορού της Σαλώμης από την όπερα του Richard Strauss «Σαλώμη»), υπήρχε και το ζήτημα της ποιότητας. Στο πρόσφατο βιβλίο του, «Dubai Speed», ο ίδιος υποστηρίζει πως, όταν οι εργοδότες του αναφέρονταν στην όπερα, «εννοούσαν το Lion King». Ακόμα, παρά τις προειδοποιήσεις του για τα προβλήματα ακουστικής, οι εργοδότες του επέμεναν πως η νέα όπερα του Ντουμπάι που θα έκτιζαν θα έπρεπε να έχει χωρητικότητα 3.000 θέσεων.

Το πρόβλημα του Ντουμπάι δεν είναι μόνο το οικονομικό. Στον χώρο όπου θα ανεγειρόταν η «σπουδαιότερη όπερα στον κόσμο», σήμερα υπάρχει ένας τεράστιος χώρος στάθμευσης. Όλα δείχνουν πως το εμιράτο θα αντέξει το χρέος, θα επιβιώσει και θα επανέλθει. Ωστόσο, μεγαλεπήβολα, τριτοκοσμικά σχέδια αυτού του είδους μάλλον θυμίζουν την Ιμέλντα Μάρκος των Φιλιππίνων, με τα μεγάλα της πολιτιστικά έργα, τα επιβλητικά κτήρια, τις 1.000 τσάντες και τα 3.000 ζευγάρια παπούτσια.

Στο Ντουμπάι, αποδείχθηκε πως τα λεφτά δεν κάνουν τον πολιτισμό. Πέραν τούτου, όμως, αποδείχθηκε και πως τα λεφτά δεν μπορούν να εξασφαλίσουν ότι τα μεγαλεπήβολα σχέδια θα επιτύχουν.

Η μυωπία των τελωνειακών του εμιράτου ήταν ένα πρώτο πλήγμα. Η παραμορφωτική λογοκρισία ήταν ένα δεύτερο. Σκεφτείτε πως απαγορεύτηκε η χρήση πιάνου, διότι τα πιάνα, είπαν στον κ. Schindhelm, παραπέμπουν στα δάχτυλα του διαβόλου. Οι πελατειακές (ή, στην προκειμένη, οικογενειακές) σχέσεις στην πολιτική άνοιξαν την πόρτα στην αναξιοκρατία και το ρουσφέτι. Η ελλιπής (πολιτιστική) μόρφωση των ντόπιων εξασφάλιζε πως τα θέατρα έμεναν άδεια. Ακόμα και όταν παίχτηκε η όπερα του Strauss, χωρίς τον επίμαχο χορό και με δωρεάν εισιτήρια, δεν εμφανίστηκε το κοινό.

Όποτε σχολιάζουμε τα ζητήματα που αφορούν την οικονομία, έχουμε την τάση να εστιάζουμε την προσοχή μας «στα λεφτά». Οικονομολόγοι, αναλυτές, πολιτικοί και δημοσιογράφοι, μιλάμε για ποσά και δείκτες που αφορούν την «εξυγίανση» των οικονομικών περιστάσεων και προοπτικών.

Ωστόσο – και το «πολιτιστικό Ντουμπάι» αποτελεί ένα καλό παράδειγμα – πίσω από τα χρήματα υπάρχει και η κουλτούρα, τόσο η πολιτική όσο και η κοινωνική. Σίγουρα, τα προβλήματα της κυπριακής οικονομίας πρέπει να αντιμετωπιστούν με συγκεκριμένα μέτρα που αφορούν «τα λεφτά». Αυτή η στήλη πολλές φορές τοποθετήθηκε για την ανάγκη εξυγίανσης του κρατικού μισθολογίου και του συνταξιοδοτικού, καθώς και για την αύξηση των φόρων σε είδη πολυτελείας, σε καπνά και αλκοόλ. Τοποθετήθηκε επίσης και σχετικά με την επιβολή «πράσινων» φόρων.
Ωστόσο, πρέπει επίσης να προσέξουμε και τη γενικότερή μας κουλτούρα. Είδαμε, για παράδειγμα, πως ένα email αποσόβησε (άλλη) μια έκρηξη αναξιοκρατίας στο τελωνείο. Δεν είναι γνωστό τι θα γινόταν αν δεν είχε φύγει κατά λάθος αυτό το ηλεκτρονικό μήνυμα. Ακόμα, βλέπουμε τον διοικητικό φόρτο που επωμίζονται οι επιχειρήσεις εξαιτίας της γραφειοκρατίας, η οποία δημιουργεί σοβαρά εμπόδια στην ανάπτυξη. Βλέπουμε πως, ενώ αναπτύχθηκαν πολλές κρατικές ιστοσελίδες, ενημέρωσή τους δεν έγινε ποτέ. Βλέπουμε, ακόμα, στρεβλώσεις επί στρεβλώσεων στο φορολογικό σύστημα αλλά και ανεπαρκή λειτουργία πολλών θεσμών του κράτους.

Για τα πιο πάνω, που είναι μερικά μόνο παραδείγματα, υπάρχει σαφής κυβερνητική και κομματική ευθύνη. Ωστόσο, το παράδειγμα του κ. Schindhelm, που εγκατέλειψε το αυτοκίνητό του στο αεροδρόμιο κι έφυγε, αρχίζει να θυμίζει τους δικούς μας ξένους επενδυτές, τους νεαρούς μας επιστήμονες και κάποιους από τους επιχειρηματίες μας. Γι’ αυτό, ας λειτουργήσει το παράδειγμα του Ντουμπάι ως προειδοποίηση.

Επίσης, πρέπει να προχωρήσει το ΓΕΣΥ και να εκπονηθεί ΜΔΠ.