Με την πρώτη ματιά, η οι πρώτες ανακοινώσεις της κυβέρνησης για τον προϋπολογισμό, φαίνεται να είναι ενθαρρυντικές. Οι λειτουργικές δαπάνες μειώνονται εκ νέου, ενώ οι συνολικές δαπάνες του κράτους θα σημειώσουν, αύξηση κατά 1,1%. Το ποσοστό αυτό είναι χαμηλότερο από τον πληθωρισμό, γεγονός που σημαίνει πως θα υπάρξει πραγματική μείωση των δαπανών του κράτους.
Ωστόσο, την ίδια στιγμή η πρώτη ματιά στον προϋπολογισμό –στον βαθμό που οι προθέσεις της κυβέρνησης έγιναν χτες γνωστές- εγείρει κάποια ερωτήματα που χρειάζεται να απαντηθούν.

Αξιοσημείωτο είναι το γεγονός ότι οι πιο πολλές δαπάνες θα σημειώσουν μείωση, ή οριακή μόνο αύξηση. Για παράδειγμα, οι λειτουργικές δαπάνες μειώνονται κατά 3% και οι μεταβιβάσεις αυξάνονται μόνο κατά 0,5%. Ωστόσο, αύξηση συνεχίζει να σημειώνει το κρατικό μισθολόγιο, κατά 5,4%. Αυτό ουσιαστικά σημαίνει πως όλες οι εξοικονομήσεις του κράτους για το 2011 θα αξιοποιηθούν για να χρηματοδοτήσουν τους μισθούς του δημοσίου, αλλά και των αξιωματούχων του κράτους.

Το διογκωμένο μισθολόγιο του δημοσίου αφορά κυρίως τις προσαυξήσεις –που δίνονται άσχετα με την ποιότητα της εργασίας. Επιπλέον, η ΑΤΑ μάλλον θα είναι υψηλότερη από όση υπολογίζει η κυβέρνηση, αφού οι προβλέψεις της για πληθωρισμό στο 2,5% για το έτος, είναι μάλλον αισιόδοξες.

Το πιο σημαντικό σημείο, όμως, είναι πως οι εξοικονομήσεις από τα λειτουργικά έξοδα έχουν φτάσει στο όριό τους. Αυτό μπορεί να θεωρηθεί και ως επιτυχία του Υπουργείου Οικονομικών, αλλά καταδεικνύει πως έχουμε πλέον πρόβλημα: Το «λίπος» της δημόσιας υπηρεσίας έχει αποκοπεί και πλέον η όποια εξοικονόμηση θα έχει άμεσο αντίκτυπο στην ποιότητα της δημόσιας υπηρεσίας. Για παράδειγμα, οι δαπάνες για την εκπαίδευση του προσωπικού μειώνονται κατά 17,2%, ενώ οι συμβουλευτικές υπηρεσίες, κατά 2,4%. Οι επιδιορθώσεις και συντήρηση αυξάνονται οριακά κατά 4%, δηλαδή σε πραγματικούς αριθμούς (αφαιρώντας τον πληθωρισμό), η αύξηση είναι σχεδόν αμελητέα. Η αστυνόμευση και η άμυνα μειώνονται επίσης κατά 0,8%.

Αυτές οι εξοικονομήσεις είναι θεμιτές σε ένα έτος κρίσης και ελλειμμάτων. Δεν μπορούν, ωστόσο, να διατηρηθούν για πάντα, αφού μεσοπρόθεσμα επηρεάζουν την ποιότητα της δημόσιας υπηρεσίας. Επιπλέον, έχει εξαντληθεί η ευχέρεια μειώσεων, αφού οι δαπάνες για τις λειτουργικές δαπάνες, την εκπαίδευση και την αστυνόμευση δεν μπορούν να φτάσουν ποτέ στο μηδέν.

Έτσι, το ρεζερβουάρ των μειώσεων έχει πλέον φτάσει στα όριά του. Πλέον, δεν υπάρχει άλλος χώρος για «τρίπλες» και πρέπει να γίνει μια ουσιαστική κίνηση που να λύνει με πιο ουσιαστικό τρόπο το πρόβλημα.

Υπάρχουν επίσης ερωτηματικά και σχετικά με τις βασικές παραδοχές στις οποίες στηρίζεται ο προϋπολογισμός: Πρώτο, η ανεργία βρίσκεται ήδη στο 7%, όσο ελπίζει η κυβέρνηση ότι θα είναι και στο τέλος του έτους. Δεύτερο, η παραδοχή για τον πληθωρισμό στο 2,5%, δείχνει αισιόδοξη, αν και ο πληθωρισμός μειώνει το έλλειμμα ως ποσοστό του ΑΕΠ. Τρίτο, αμφίβολη είναι η εκτίμηση ότι η ανάπτυξη του ΑΕΠ θα παραμείνει σταθερά στο 0,6% για τρία συνεχόμενα τρίμηνα, με πιο πιθανή εξαίρεση το τελευταίο του έτους. Τέλος, φαίνεται πως στους υπολογισμούς της η κυβέρνηση έχει συμπεριλάβει αυξήσεις σε ορισμένους φόρους και μειώσεις σε κάποιες δαπάνες που δεν είναι σίγουρο ότι θα υλοποιηθούν.

Πάντως, κινήσεις για να βγει σε θετικό αποτέλεσμα η δημοσιονομική πορεία, μπορούν να γίνουν, έστω και τώρα. Η φορολόγηση κοινωνικά επιζήμιων συμπεριφορών (όπως το κάπνισμα και το αλκοόλ) δεν μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως «αντιλαϊκή». Μάλιστα, θα μπορούσε –όπως γίνεται συχνά σε πολλές χώρες- η αύξηση αυτή να ανακοινωθεί από το Υπουργείο Υγείας αντί το Οικονομικών, για να δοθεί και ένα μήνυμα πολιτικής. Ακόμα, η ΑΤΑ στους πιο καλοπληρωμένους δημόσιους υπαλλήλους, χρηματοδοτεί την καλοπέραση αντί να διασώζει τα πραγματικά εισοδήματα. Αντί τούτου θα μπορούσε να αυξηθεί η ΑΤΑ στους πιο χαμηλόμισθους και ταυτόχρονα να υπάρξει, πέρα από την κοινωνική δικαιοσύνη, και δημόσια εξοικονόμηση. Ακόμα πιο θαρραλέα (και μάλλον εκτός των ορίων της κυβέρνησης) θα ήταν και η υιοθέτηση ενός συστήματος αξιολόγησης στο δημόσιο, ούτως ώστε να μην τιμωρείται η εργατικότητα και να μην επωμίζεται ο πολίτης αχρείαστες αυτόματες προσαυξήσεις.

Πάντως, κάποιες προθέσεις την κυβέρνησης έχουν ήδη διαφανεί, όπως την εξυγίανση της εκκεντρικότητας που υπάρχει με τα επιδόματα των υψηλόμισθων δημοσίων υπαλλήλων, τα οποία είναι μεν συντάξιμα, είναι δε αφορολόγητα. Ωστόσο, σε κάθε περίπτωση, δεν βλέπουμε ουσιαστικές τολμηρές κινήσεις που να οδεύουν προς ουσιαστική εξυγίανση, και οι αναφορές σε «νοικοκύρεμα» είναι φαντάζουν ως επικοινωνιακές και δεν ταιριάζουν πλήρως με την εικόνα που δόθηκε. Αυτό δεν σημαίνει πως δεν έχει γίνει ένα βήμα στην σωστή κατεύθυνση, και αναμένουμε να δούμε τις λεπτομέρειες του προϋπολογισμού, οι οποίες θα δώσουν μια πιο πλήρη εικόνα.